Akü Şarj Sorunu: Dinamosu Kontrol Etme

Sabah aracı çalıştırmak için ikinci, üçüncü denemeyi yapıyorsanız ve gösterge panelinde akü lambası titriyorsa, kafanızdaki soru büyük olasılıkla şu: "Akü mü bitti, dinamo mu şarj etmiyor?" Bu iki arıza aynı belirtiyi verir ama çözümleri, maliyetleri ve aciliyetleri tamamen farklıdır. Aşağıda, elinizde bir multimetre varsa yarım saat içinde bu ayrımı yapmanızı sağlayacak sırayı anlatıyorum.

Akü şarj etme sorunu tam olarak nedir?

Araç çalışırken tüm elektrik ihtiyacını akü değil, dinamo (alternatör) karşılar. Dinamo aynı zamanda aküyü doldurur. Bu döngüde bir halka kopmuşsa — kayış gevşemiş, konjektör (regülatör) bozulmuş, kömürler bitmiş ya da şase kablosu okside olmuşsa — akü sürekli boşalır, hiç dolmaz. İşte akü şarj etme sorunu dediğimiz durum bu: akü sağlam olsa bile enerji geri konmadığı için araç birkaç gün içinde tamamen ölür.

Ters durum da mümkün: dinamo kusursuz çalışıyordur ama akü içindeki plakalar yaşlandığı için şarjı tutmuyordur. Bu ayrımı gözle yapamazsınız, ölçmek zorundasınız.

Hangi belirti neyi gösterir?

• Motor çalışırken akü lambası yanıyor: Neredeyse kesin şarj sistemi sorunu. Akü kaynaklı arızada lamba motor çalışınca söner.
• Rölantide farlar sararıyor, gaz verince parlıyor: Dinamo düşük devirde yetersiz üretiyor; kayış kayması veya kömür aşınması akla gelir.
• Marş yavaş dönüyor ama takviyeyle hemen çalışıyor, sonra sorunsuz: Genellikle akü yaşlanması.
• Bir gece bekleyince akü boşalıyor: Kaçak akım araması gerekir; bu ayrı bir konu ve akü sorunları ile enerji kaybı üzerine yazdığımız bölümde detaylandırdık.
• Motor bölmesinden ıslık veya cırlama sesi: Dinamo rulmanı ya da kayış gerginliği.

Dinamoyu nasıl test ederim?

Tek ihtiyacınız 20 V DC ölçebilen bir multimetre. Sıra şöyle:

1. Motor kapalı, tüm tüketiciler kapalı: Kırmızı probu (+) kutba, siyahı (–) kutba tutun. 12,5–12,7 V sağlıklı, dolu bir akü demek. 12,2 V yarı dolu, 11,8 V ve altı ciddi boşalma.
2. Motoru çalıştırın, rölantide ölçün: Beklenen değer 13,8–14,6 V arası. Bu aralıktaysa dinamo iş görüyor.
3. Yükle test: Kısa farlar, klima fanı, arka cam rezistansı ve müzik açık. Devir 2000'de. Voltaj 13,2 V'un altına düşmemeli. Düşüyorsa dinamo kapasitesini kaybetmiş.
4. Aşırı şarj kontrolü: 15 V'un üzerini görüyorsanız konjektör arızalı; aküyü kaynatır, ampulleri patlatır. Bu durumda araca uzun yol yapmayın.
5. Gerilim düşümü: Motor çalışırken bir probu dinamo B+ terminaline, diğerini akü (+) kutbuna tutun. 0,3 V'tan fazla fark varsa arada kablo/oksit direnci var.

Ölçmeden önce kayışa ve kutup başlarına da bakın. Kayışa başparmakla bastırdığınızda 1 cm'den fazla esniyorsa geriyor demektir. Kutup başındaki beyaz-mavi tuzlanma da tek başına şarj sorunu yaratabilir; sıcak su ve tel fırça çoğu zaman yeterlidir.

Ölçüm sonuçlarını nasıl okuyayım?

Dinamo tamiri mi, yenisi mi?

Üç seçenek var ve karar aracın yaşına göre değişir:

Kendim ne kadarını yapabilirim?

Kutup başı temizliği, kayış gerginliği kontrolü, multimetreyle voltaj ölçümü ve şase kablosu sıkma tamamen ev işi. Konjektör ve kömür değişimi de birçok modelde dinamoyu sökmeden yapılabilir ama şasi kablosunu ayırmadan çalışmaya kalkmayın — B+ terminali sürekli akülüdür ve kısa devre yakar.

Dinamoyu komple sökmek, kasnak somununu açmak veya sargı ölçmek elektrikçi işi. Rulman sesi duyuyorsanız da erteleme yapmayın; kilitlenen bir dinamo kayışı koparır, o kayış aynı zamanda su pompasını çeviriyorsa motor ısınır ve radyatör soğutma sistemi bakımı kon